{"id":713,"date":"2017-10-21T17:27:57","date_gmt":"2017-10-21T15:27:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.jaroslawnowak.pl\/wordpress\/?p=713"},"modified":"2017-11-07T00:34:09","modified_gmt":"2017-11-06T23:34:09","slug":"welcome-%d1%87%d0%be%d1%80%d0%bd%d0%be%d0%b1%d0%b8%d0%bb%d1%8c-cz-1","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.jaroslawnowak.pl\/wordpress\/2017\/10\/21\/welcome-%d1%87%d0%be%d1%80%d0%bd%d0%be%d0%b1%d0%b8%d0%bb%d1%8c-cz-1\/","title":{"rendered":"Welcome to \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0431\u0438\u043b\u044c (cz. 1) – Historia wybuchu"},"content":{"rendered":"

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi wie, ci si\u0119 wydarzy\u0142o w Czarnobylu. Przynajmniej tyle, \u017ce by\u0142a tam elektrownia atomowa, kt\u00f3ra wybuch\u0142a i zatru\u0142a promieniowaniem t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 Europy. I w zasadzie jest to wiedza wystarczaj\u0105ca. Ale poniewa\u017c ja tam by\u0142em, to musia\u0142em sobie histori\u0119 uszczeg\u00f3\u0142owi\u0107.<\/p>\n

    Wbrew pozorom wybuch w Czarnobylu nie by\u0142 wybuchem stricte j\u0105drowym. Dla przypomnienia: wybuch j\u0105drowy to uwolnienie energii w wyniku niekontrolowanej \u0142a\u0144cuchowej reakcji rozszczepienia j\u0105der ci\u0119\u017ckich pierwiastk\u00f3w. Inaczej m\u00f3wi\u0105c – jak si\u0119 lawinowo rozszczepiaj\u0105 atomy pierwiastk\u00f3w promieniotw\u00f3rczych, to wydziela si\u0119 gigantyczna ilo\u015b\u0107 energii. Kiedy to si\u0119 dzieje? Ano jak si\u0119 tego materia\u0142u rozszczepialnego zrobi za du\u017co. Masa krytyczna zostaje przekroczona, atomy lawinowo zaczynaj\u0105 si\u0119 rozpada\u0107. Im wi\u0119cej ich si\u0119 rozpada, tym wi\u0119ksza temperatura. Im wi\u0119ksza temperatura, tym wi\u0119cej atom\u00f3w si\u0119 rozpada. K\u00f3\u0142ko si\u0119 zamyka w ci\u0105gu… kilku nanosekund (1 ns = 1\/1000 000 000 sek., czyli dok\u0142adnie tyle, ile mija od zapalenia si\u0119 zielonego \u015bwiat\u0142a do d\u017awi\u0119ku klaksonu informuj\u0105cego ci\u0119, \u017ce „rusz si\u0119 wreszcie!”).
\n   
\n    Ale po diab\u0142a komu ta wiedza? Obiecuj\u0119, \u017ce ju\u017c tylko chwilka, zaraz wyjdzie, po co. Ot\u00f3\u017c kto\u015b sobie wymy\u015bli\u0142 tak: a jakby ta energia niekoniecznie si\u0119 uwalnia\u0142a w te nanosekundy, tylko troch\u0119 wolniej? Powiedzmy, \u017ce na tyle wolno, \u017ceby da\u0142o si\u0119 co\u015b z ni\u0105 zrobi\u0107 innego, ni\u017c zrzuci\u0107 komu\u015b g\u0142ow\u0119. Na przyk\u0142ad zagotowa\u0107 wod\u0119, pu\u015bci\u0107 par\u0119 wodn\u0105 w turbin\u0119 pod\u0142\u0105czon\u0105 do jakiej\u015b pr\u0105dnicy i zrobi\u0107 sobie pr\u0105d? (spokojnie, ju\u017c prawie sko\u0144czy\u0142em te wywody, chwilka jeszcze tylko). Ale co z t\u0105 „niekontrolowan\u0105 reakcj\u0105 \u0142a\u0144cuchow\u0105”? Ju\u017c sama nazwa brzmi wyj\u0105tkowo \u017ale. I w najlepszym wypadku kojarzy si\u0119 z lawin\u0105, tsunami albo wybuchem. Na pewno nie z czym\u015b, co chcieliby\u015bmy mie\u0107 na podw\u00f3rku. No to mo\u017ce tak: we\u017amy garnek. Do niego wrzu\u0107my troch\u0119 materia\u0142u rozszczepialnego, ale nie tyle, \u017ceby zasz\u0142a reakcja \u0142a\u0144cuchowa. Materia\u0142 b\u0119dzie sobie kipie\u0107 i wydziela\u0107 energi\u0119 w postaci ciep\u0142a. Owi\u0144my garnek rurkami z p\u0142yn\u0105c\u0105 wod\u0105. Jak si\u0119 woda zagotuje, to wpu\u015b\u0107my par\u0119 wodn\u0105 na turbiny i pr\u0105d gotowy. Jak para ostygnie, to z powrotem do rurek, niech si\u0119 grzeje. No dobrze, ale co zrobi\u0107, jak reaktor zacznie nam tego ciep\u0142a wydziela\u0107 za du\u017co? Nie wybuchnie? \u017beby nie wybuch\u0142o, mo\u017cna u\u017cy\u0107 pr\u0119t\u00f3w regulacyjnych, zawieraj\u0105cych materia\u0142 spowalniaj\u0105cy reakcj\u0119. Jak jest za ciep\u0142o, to wsuwamy pr\u0119t do garnka. Jak za zimno – tu wysuwamy. Podobnie z pr\u0119tami paliwowymi – jak reaktor (przepraszam – garnek) robi si\u0119 za zimny, to wsuwamy pr\u0119t, niech kipi. Ja za ciep\u0142o – to wysuwamy pr\u0119t. I w zasadzie, w wielkim uproszczeniu, zbudowali\u015bmy sobie z tego garnka reaktor atomowy.
\n   
\n    No dobra, ale co w\u0142a\u015bciwie sta\u0142o si\u0119 w Czarnobylu? Postanowiono przeprowadzi\u0107 eksperyment, maj\u0105cy sprawdzi\u0107, czy reaktor nr III zachowa si\u0119 tak, jak powinien w szczeg\u00f3lnej sytuacji wy\u0142\u0105czenia reaktora. Na skutek b\u0142\u0119d\u00f3w konstrukcyjnych oraz brak\u00f3w kompetencyjnych obs\u0142ugi reaktora dosz\u0142o do sytuacji, kiedy moc reaktora gwa\u0142townie wzros\u0142a do warto\u015bci dziesi\u0119ciokrotnie przewy\u017cszaj\u0105cej poziom normalny. Wn\u0119trze reaktora si\u0119 stopi\u0142o, a ci\u015bnienie ch\u0142odziwa wzros\u0142o tak, \u017ce zniszczy\u0142o os\u0142on\u0119 reaktora (pierwszy wybuch). Nast\u0119pnie dosz\u0142o do drugiej eksplozji, kt\u00f3ra zniszczy\u0142a ca\u0142y budynek reaktora (drugi wybuch). Stopiony reaktor by\u0142 ca\u0142kowicie otwarty, nie zatrzymuj\u0105c chmury, kt\u00f3ra si\u0119 z niego unosi\u0142a – wysoko\u015b\u0107 pi\u00f3ropusza radioaktywnych drobin szacuje si\u0119 na 1030 metr\u00f3w.
\n   
\n    I w tym miejscu dochodzimy do tego, po co w\u0142a\u015bciwie tru\u0142em Wam przez trzy akapity o budowie reaktora i reakcji \u0142a\u0144cuchowej. Reaktor si\u0119 stopi\u0142. Nie by\u0142o mowy o kontrolowaniu go w \u017caden spos\u00f3b. Stopi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pr\u0119ty paliwowe, a kilka ton grafitowych blok\u00f3w izoluj\u0105cych reaktor zapali\u0142o si\u0119 i pali\u0142o przez 9 dni. Wystarczy\u0142oby, \u017ceby ta mieszanka osi\u0105gn\u0119\u0142a mas\u0119 krytyczn\u0105 i nast\u0105pi\u0142by prawdziwy wybuch j\u0105drowy, kt\u00f3ry wyrzuci\u0142by do atmosfery tak wielk\u0105 ilo\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w promieniotw\u00f3rczych, \u017ce oko\u0142o po\u0142owa Europy przesta\u0142aby nadawa\u0107 si\u0119 do zamieszkania. St\u0105d konieczno\u015b\u0107 natychmiastowego ugaszenia po\u017caru za wszelk\u0105 cen\u0119.<\/div>\n
\n

A cena rzeczywi\u015bcie by\u0142a du\u017ca – wi\u0119kszo\u015b\u0107 stra\u017cak\u00f3w, kt\u00f3ra bra\u0142a udzia\u0142 w gaszeniu reaktora zmar\u0142a w kilka lub kilkana\u015bcie dni po akcji ga\u015bniczej.<\/p>\n

Ostatnim etapem akcji ratowniczej by\u0142o zbudowanie sarkofagu – betonowej os\u0142ony przykrywaj\u0105cej stopiony reaktor. Za Wikipedi\u0105: „Sarkofag le\u017cy na 200 tonach radioaktywnego korium, 30 tonach py\u0142u i 16 tonach uranu i plutonu. Przeprowadzone w 1996 roku badania wykaza\u0142y, \u017ce si\u0142a promieniowania wewn\u0105trz konstrukcji wynosi 10 000 rentgen\u00f3w na godzin\u0119 (normalne promieniowanie naturalne w miastach wynosi 20\u201350 mikrorentgen\u00f3w na godzin\u0119). Podczas budowy sarkofagu zu\u017cyto ponad 400 000 m\u00b3 betonu i 7300 ton metalowych element\u00f3w.” Od pewnego czasu jednak wiadomo, ze sarkofag „przecieka”. Pojawi\u0142y si\u0119 w nim otwory nieprzewidziane w projekcie, a sama konstrukcja grozi zawaleniem. St\u0105d zbudowano „Ark\u0119 2” – p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142e zadaszenie, kt\u00f3re ma zosta\u0107 nasuni\u0119te na sarkofag. Ja by\u0142em jedn\u0105 z ostatnich os\u00f3b, kt\u00f3re zobaczy\u0142y „stary” sarkofag. Dwa miesi\u0105ce po zrobieniu tych zdj\u0119\u0107 „Arka 2” zosta\u0142a na niego nasuni\u0119ta.<\/p>\n

Przez obszar elektrowni p\u0142ynie kana\u0142, z kt\u00f3rego pobierano wod\u0119 do ch\u0142odzenia reaktor\u00f3w. A rybom, kt\u00f3re w nim sobie p\u0142ywaj\u0105 nikt nie przeszkadza… Wi\u0119c sumy w nim p\u0142ywaj\u0105ce maj\u0105 powy\u017cej 2 m d\u0142ugo\u015bci i sprawiaj\u0105 wra\u017cenie, \u017ce wr\u0105banie ca\u0142ego kurczaka im nie przeszkadza. No w ka\u017cdym razie po\u0142\u00f3wk\u0119 bochenka chleba „bior\u0105 na raz” – sam widzia\u0142em \ud83d\ude00<\/p>\n

I wreszcie dochodzimy tam, gdzie najciekawiej – do Prypeci. 50-tysi\u0119cznego miasta, kt\u00f3re zosta\u0142o wyludnione w kilka godzin… Na razie kilka budynk\u00f3w, a w nast\u0119pnej cz\u0119\u015bci – p\u0142ywalnia, szko\u0142a… i co\u015b tam jeszcze. Ale o tym w nast\u0119pnych cz\u0119\u015bciach.<\/p>\n\n