{"id":766,"date":"2017-10-25T00:38:41","date_gmt":"2017-10-24T22:38:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.jaroslawnowak.pl\/wordpress\/?p=766"},"modified":"2017-11-07T00:33:42","modified_gmt":"2017-11-06T23:33:42","slug":"welcome-to-%d1%87%d0%be%d1%80%d0%bd%d0%be%d0%b1%d0%b8%d0%bb%d1%8c-cz-2","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.jaroslawnowak.pl\/wordpress\/2017\/10\/25\/welcome-to-%d1%87%d0%be%d1%80%d0%bd%d0%be%d0%b1%d0%b8%d0%bb%d1%8c-cz-2\/","title":{"rendered":"Welcome to \u0427\u043e\u0440\u043d\u043e\u0431\u0438\u043b\u044c (cz. 2) – Likwidacja"},"content":{"rendered":"

I znowu troch\u0119 fizyki b\u0119dzie. Ale tym razem naprawd\u0119 bardzo malutko.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c jak wspomnieli\u015bmy wcze\u015bniej, katastrofa w Czarnobylu polega\u0142a na wybuchu ch\u0142odziwa na skutek przekroczenia maksymalnej dopuszczalnej temperatury. To z kolei doprowadzi\u0142o do otwarcia pokrywy reaktora i powstanie komina promieniuj\u0105cego w g\u00f3r\u0119 na wysoko\u015b\u0107 ok. 1000 m. A co zosta\u0142o w reaktorze? Nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce zawarto\u015b\u0107 reaktora po prostu si\u0119 stopi\u0142a. Ale przede wszystkim trwa\u0142a niekontrolowana reakcja j\u0105drowa, kt\u00f3ra podnosi\u0142a temperatur\u0119 zawarto\u015bci reaktora.<\/p>\n

Konieczne by\u0142o podj\u0119cie natychmiastowej akcji ugaszenia reaktora. Przede wszystkim nale\u017ca\u0142o uprz\u0105tn\u0105\u0107 teren najbli\u017cszy uszkodzonego bloku nr 4. A to oznacza\u0142o konieczno\u015b\u0107 zrzucenia do reaktora resztek grafitowych pr\u0119t\u00f3w paliwowych zalegaj\u0105cych na s\u0105siednim dachu bloku nr 3. No i kto\u015b to musia\u0142 zrobi\u0107. Bardzo dos\u0142ownie „kto\u015b” musia\u0142, bo „co\u015b” nie da\u0142o rady. Z ca\u0142ego Zwi\u0105zku Radzieckiego \u015bci\u0105gni\u0119to zdalnie sterowane maszyny, kt\u00f3re mia\u0142y si\u0119 zaj\u0105\u0107 usuni\u0119ciem pr\u0119t\u00f3w grafitowych, ale wszystkie przesta\u0142y dzia\u0142a\u0107 na skutek promieniowania. Wi\u0119c musieli to robi\u0107 stra\u017cacy. Nazwano ich „biorobotami”, takimi „ludzkimi robotami”. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zmar\u0142a w kilka tygodni po akcji. <\/p>\n

Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, jaki by\u0142 poziom ich wiedzy. Na ile zdawali sobie spraw\u0119 z zagro\u017cenia \u017cycia. Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce stra\u017cacy nic nie wiedzieli, nie wiedzieli nawet, \u017ce gasz\u0105 reaktor. Troch\u0119 przecz\u0105 temu doniesienia o tym, \u017ce stra\u017cacy pracuj\u0105cy na dachu bloku nr 3 musieli si\u0119 zmienia\u0107 co kilkadziesi\u0105t sekund, bo nie byli w stanie d\u0142u\u017cej pracowa\u0107. Musieli wiedzie\u0107, \u017ce co\u015b jest nie tak. Ale nast\u0119pni wiedzieli na pewno.<\/p>\n

I tu dygresja. Ot\u00f3\u017c pod reaktorem, znajdowa\u0142y si\u0119 zbiorniki na wod\u0119 z ewentualnych wyciek\u00f3w ch\u0142odziwa. Z kolei w pocz\u0105tkowej fazie akcji ratowniczej reaktor po wybuchu gaszono wod\u0105, kt\u00f3ra nast\u0119pnie w\u0142a\u015bnie w tych zbiornikach si\u0119 zbiera\u0142a. W p\u00f3\u017aniejszej cz\u0119\u015bci akcji ga\u015bniczej zamiast wody stosowano piasku, bor, dolomit, glin\u0119 i o\u0142\u00f3w, kt\u00f3re zrzucano z helikopter\u00f3w. To wszystko w po\u0142\u0105czeniu z materia\u0142ami radioaktywnymi w reaktorze spowodowa\u0142o powstanie stopionej masy, kt\u00f3rej temperatura wci\u0105\u017c ros\u0142a. Wtedy zdano sobie spraw\u0119 z faktu, \u017ce w momencie, kiedy ta masa przetopi si\u0119 przez podstaw\u0119 reaktora, po\u0142\u0105czy si\u0119 z zalegaj\u0105ca tam wod\u0105, a to z kolei spowoduje wybuch znacznie powa\u017cniejszy od tego, kt\u00f3ry wydarzy\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej. Wg szacunk\u00f3w niekt\u00f3rych naukowc\u00f3w nale\u017ca\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, ze po takim wybuchu wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 Europy przesta\u0142aby si\u0119 nadawa\u0107 do zamieszkania.<\/p>\n

\u017beby do tego nie dopu\u015bci\u0107, nale\u017ca\u0142o natychmiast wypompowa\u0107 wod\u0119 spod reaktora. Niestety, pomimo \u015bci\u0105gni\u0119cia setek woz\u00f3w stra\u017cackich i beczkowoz\u00f3w, nie uda\u0142o si\u0119 wypompowa\u0107 ca\u0142ej wody. Jedyn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 usuni\u0119cia zagro\u017cenia sta\u0142o si\u0119 odkr\u0119cenie zawor\u00f3w g\u0142\u00f3wnych ostatniego zbiornika. Zg\u0142osi\u0142o si\u0119 do tego zadania trzech ludzi: Walery Bezpa\u0142ow (\u017co\u0142nierz, w elektrowni by\u0142 in\u017cynierem), Aleksiej Ananenko (in\u017cynier znaj\u0105cy po\u0142o\u017cenie zawor\u00f3w awaryjnych) i Borys Baranow (zwyk\u0142y robotnik, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 pom\u00f3c). Wiedzieli dok\u0142adnie, jakie b\u0119d\u0105 konsekwencje ich akcji. Oczywiste by\u0142o, \u017ce nie prze\u017cyj\u0105 d\u0142u\u017cej, ni\u017c kilka tygodni. Poprosili tylko, \u017ceby po ich \u015bmierci pa\u0144stwo zaj\u0119\u0142o si\u0119 rodzinami. <\/span><\/p>\n

Pobrali sprz\u0119t do nurkowania, i weszli do zbiornika. Mieli – poruszaj\u0105c si\u0119 wzd\u0142u\u017c rur – dotrze\u0107 do zawor\u00f3w g\u0142\u00f3wnych i odkr\u0119caj\u0105c je wypu\u015bci\u0107 wod\u0119. Reflektor zgas\u0142 bardzo szybko po zej\u015bciu pod wod\u0119, ale ratownicy dotarli ju\u017c do rur odp\u0142ywowych, wi\u0119c mogli kontynuowa\u0107 podr\u00f3\u017c po omacku. Odkr\u0119cili zawory i wr\u00f3cili na powierzchni\u0119. Dwaj z nich zmarli dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej, ale los trzeciego te\u017c by\u0142 przes\u0105dzony.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniejsze ustalenia wykaza\u0142y, \u017ce lawa – zgodnie z przewidywaniami – przepali\u0142a pod\u0142og\u0119 reaktora i gdyby nie akcja wypompowania wody spod reaktora, dosz\u0142oby do drugiego wybuchu.<\/p>\n

Ale to nie koniec walki z reaktorem. Lawa, kt\u00f3ra si\u0119 wytworzy\u0142a mog\u0142a nie tylko przepali\u0107 podstaw\u0119 reaktora, ale r\u00f3wnie\u017c fundamenty i destabilizuj\u0105c budowl\u0119 dramatycznie powi\u0119kszy\u0107 wielko\u015b\u0107 ska\u017cenia promieniotw\u00f3rczego. \u017beby do tego nie dopu\u015bci\u0107, zdecydowano si\u0119 wybudowa\u0107 pod reaktorem „poduszk\u0119” betonow\u0105, na kt\u00f3rej oprze si\u0119 lawa po przepaleniu podstawy reaktora. W tym celu jednak nale\u017ca\u0142o wykopa\u0107 tunel, kt\u00f3rym zostanie dostarczony beton. Sprowadzono zesp\u00f3\u0142 450 g\u00f3rnik\u00f3w, kt\u00f3rzy w ci\u0119\u017ckich warunkach i w ograniczonych do trzech godzin szychtach wykopali tunel. Zbudowanie „poduszki” si\u0119 uda\u0142o, a po 10 dniach postawa reaktora si\u0119 przepali\u0142a i  radioaktywne szcz\u0105tki run\u0119\u0142y na beton. Jednak stu siedemdziesi\u0119ciu g\u00f3rnik\u00f3w, kt\u00f3rzy brali udzia\u0142 w kopaniu tunelu zmar\u0142o w ci\u0105gu nast\u0119pnych kilku lat.<\/p>\n

To oczywi\u015bcie nie wszyscy, kt\u00f3rzy brali udzia\u0142 w akcji usuwania skutk\u00f3w wybuchu. Szacuje si\u0119, \u017ce w sumie by\u0142o to od o\u015bmiuset tysi\u0119cy do miliona os\u00f3b, z kt\u00f3rych wszyscy byli nara\u017ceni na promieniowanie. Jednak stra\u017cakom, tym pierwszym, kt\u00f3rzy gasili po\u017car zbudowano pomnik zadedykowany „tym, kt\u00f3rzy ratowali \u015bwiat”. Wewn\u0105trz w\u0119\u017ca ga\u015bniczego, kt\u00f3ry jest elementem pomnika znajduje si\u0119 jeden z w\u0119\u017cy, kt\u00f3re faktycznie zosta\u0142y u\u017cyte do gaszenia po\u017caru, a twarze stra\u017cak\u00f3w z pos\u0105gu wzorowane s\u0105 na twarzach prawdziwych ratownik\u00f3w z Czarnobyla. Znamienne jest to, \u017ce pomnik w ca\u0142o\u015bci ufundowa\u0142y rodziny stra\u017cak\u00f3w. No w\u0142a\u015bnie. Rodziny. Dla kraju oni byli tylko ludzikami, kt\u00f3rych w Rosji zawsze by\u0142o du\u017co. Bez znaczenia, przecie\u017c wa\u017cne jest spo\u0142ecze\u0144stwo, nie jednostka. Ale po tym, jak sami stali si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em promieniowania, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce s\u0105 niewygodni. Bo s\u0105 dowodem na niemo\u017cliwe – \u017ce system socjalistyczny nie jest idealny. Wi\u0119c chciano schowa\u0107 ich przed \u015bwiatem, co si\u0119 w du\u017cym stopniu uda\u0142o. I pewnie tylko determinacji rodzin zawdzi\u0119cza\u0107 nale\u017cy to, \u017ce pami\u0119\u0107 o nich przetrwa\u0142a. Zafascynowa\u0142a mnie wielka, bezgraniczna mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 obdarowa\u0142a jednego z nich \u017cona. M\u0142oda dziewczyna, z kt\u00f3r\u0105 niedawno si\u0119 o\u017ceni\u0142, a kt\u00f3ra ju\u017c by\u0142a z nim w ci\u0105\u017cy. Kiedy dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce jej Wasia jest w szpitalu – pojecha\u0142a. Kiedy nie chcieli wpu\u015bci\u0107 – warowa\u0142a jak pies. Kiedy powiedzieli, \u017ce trzeba du\u017co mleka, za\u0142atwi\u0142a najlepsze. Kiedy pytali, czy jest w ci\u0105\u017cy – ukry\u0142a j\u0105, \u017ceby tylko pozwolili zobaczy\u0107 ukochanego. Kiedy Wasia sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 ran\u0105, kiedy mi\u0119so zacz\u0119\u0142o odchodzi\u0107 od ko\u015bci – b\u0142aga\u0142a o chocia\u017c jeszcze jeden dzie\u0144 z nim. Kiedy Wasia umar\u0142, ca\u0142owa\u0142a o\u0142owian\u0105 trumn\u0119. A kiedy urodzi\u0142a c\u00f3reczk\u0119, pochowa\u0142a j\u0105 ko\u0142o Wasi. <\/p>\n

 <\/p>\n\n